Abruzzo 2002.

Na de teleurstelling van vorig jaar, wilde ik toch nog een keer proberen om naar Abruzzo te gaan om de werkende Maremma's te zien. Er zou op 4 augustus 2002 in Castel del Monte een tentoonstelling zijn van de Italiaanse Maremma Club regio Abruzzo-Molise-Marche. Dus voor deze datum wilde ik in de Gran Sasso zijn. Via via kreeg ik te horen dat ik de dag na de tentoonstelling ook in de Gran Sasso moest blijven, want dan zou er een schapenkeuring zijn van de kudden uit dat gebied. Hun honden zouden natuurlijk ook aanwezig zijn. Dus nu niet met Anneke Jansen maar met m 'n vriend Maarten 21 juli 2002 op weg naar Italië.

We begonnen in Sanfré op het kasteel, waar we vorig jaar zijn geëindigd. We werden weer met luid geblaf verwelkomd. De pup van vorig jaar was nu een jonge hond en ze bleef nog steeds op flinke afstand als de andere honden tekeer gingen. Zo hoort het ook natuurlijk. Moeder was nog steeds de baas over haar 2 zonen en dat liet ze ook nu weer zien. Niet alles was hetzelfde gebleven; de twee teven konden niet meer met elkaar overweg en moesten nu steeds apart worden gezet. Dus afwisselend in een hele grote kennel of op het landgoed. Wel steeds in gezelschap van één van de andere honden.

Via Siena, Herculaneum en Pompei naar Abruzzo. In Abruzzo hebben we eerst in Parco Nazionale d' Abruzzo op een camping bij Opi gestaan. In 1985 waren Anneke Jansen en ik op dezelfde camping. Ze hadden daar toen 5 honden lopen 4 witte (Maremma's) en 1 zwarte (zwarte Maremma?). Nu liepen er 2 witte rond een reu en een teef. De teef was 8 jaar en behoorlijk isabel van kleur. De reu was 7 jaar en wit. Deze honden waren heel sociaal naar mensen. Als er mensen waren die aandacht voor ze hadden; maakten ze daar gelijk gebruik van. Vooral als ze brood kregen. Met kinderen hadden ze ook geen problemen; die hingen regelmatig om hun nek.

We hadden ook steeds belangstelling van een kleine bastaard hond (reutje). Of deze ook van de camping was weet ik niet zeker. Eén ding was zeker; de honden wisten de weg in de buurt. We gingen een keer aan het einde van de dag via een zandpad naar Opi lopen. Opi ligt boven op een heuvel. De weg er naar toe is behoorlijk steil. We liepen van het campingterrein af. De 2 reuen (bastaardje en Maremma) zagen dat en besloten om met ons mee te lopen. Wij wisten de weg niet zo goed maar die twee wel. Ze wezen ons echt de weg. We zijn gewoon maar achter hen aan gelopen. Ze bleven als ze afsloegen steeds staan en keken achterom of wij nog volgden. En zo brachten ze ons in Opi. Ze hebben naar Opi de hele tijd bij ons gelopen. Toen we weer terug liepen via hetzelfde pad is de witte in Opi gebleven (die had vast nog wat adresjes); het bastaardje is met ons mee terug gelopen. Hij keek regelmatig om of we nog volgden. Pas op het terrein van de camping ging hij z'n eigen weg. Het was ontzettend leuk om 2 honden als gids te hebben.

Vanaf de camping kon je verschillende wandelingen maken. We hebben geprobeerd één van de wandelingen te maken. Het is niet helemaal gelukt, want volgens de kaart liep er een pad; maar waar was dat pad?

Aan het begin van deze wandeling stond een stal met een kudde schapen. Er liepen 5 Maremma's rond en er lag een drijvertje bij de kudde. Ik wilde wel een foto maken. De honden gingen natuurlijk tekeer. Er liep een oude baas rond. Wij het hek door, de oude man kwam ons tegemoet. Met handen en voeten gevraagd of ik foto's mocht maken; dat mocht.

Nadat we niet meer verder konden, zagen we de kudde van bovengenoemde stal de helling op lopen. Op een geven moment kwam de kudde beneden ons langs. Eén van de honden zag mij en begon te blaffen. Ik stond te wachten op Maarten. De hond zag dat ik niet in de buurt van de kudde kwam en hield op met blaffen. Een foto kon ik jammer genoeg niet maken want de kudde en honden liepen tussen de bomen en struiken.

We hebben in Parco Nazionale d' Abruzzo verschillende bezoekerscentra bezocht, ieder had een eigen thema. Maar bij alle centra werd aandacht besteed aan de bescherming van de schapen door middel van de Cane da Pastore Maremmano Abruzzese. Dit was een onderdeel van het educatieve programma. Er waren verschillende grote informatieborden met hele duidelijke tekeningen. Bij één van de bezoekerscentra hadden ze 2 Maremmas (een reu en een teef) in een groot hok zitten met een groot informatiebord over het werk van de Maremma. Wat opviel was de naam die ze gebruikten Mastino. Er is een groep mensen in Italië die van de Maremma een Mastino willen maken, maar daar is weerstand tegen.

Vanuit dit gebied rijden we naar het noorden van de Abruzzen de Gran Sasso. Dit gebied is ook een Nationaal Park en het centrum van de werkende Maremma. En daar heb ik deze keer met volle teugen van kunnen genieten.

Alle delen van het werk van de Maremma heb ik nu kunnen zien. Ik heb natuurlijk al wel het één en ander gezien maar nog niet alles.

Gelijk de eerste dag in de Gran Sasso gebeurde er iets wat Maarten niet zo leuk vond, maar voor mij was dat weer een bevestiging en interessant om van dichtbij mee te maken.

Na aankomst op onze verblijfplaats, een kleine camping met een klein pension, aan de rand van een vlakte in de Gran Sasso en aan de voet van de bergen, zijn we gelijk gaan wandelen. Op de vlakte rondom het pension liggen een aantal stallen met herdershutten. Wij liepen langs (op afstand natuurlijk) één van de herdershutten. Op een gegeven moment zijn we terug gaan lopen en Maarten wilde persé links van de hut terug lopen. Ik was al aan het kijken of ik honden kon ontdekken met m'n verrekijker, maar ik kon niets zien. Dus zei ik tegen hem, dat het onverstandig was om daar langs te lopen. De kudde was weg en meestal blijven er dan een paar honden achter; die liggen dan vaak ergens onder en zijn dus niet zichtbaar. Maarten wilde toch daar langs en ik dacht: laat ik er maar achteraan gaan; je weet het maar nooit.

We waren een vervallen stal gepasseerd toen ik de kudde links van de stal zag grazen. En toen Maarten ter hoogte van de herdershut was, gebeurde waar ik al bang voor was. Ik zag ineens uit de richting van de kudde iets wits rennend op ons af stormen en ja hoor; een witte­.

Maarten liep een eind voor me. De hond ging tussen ons en de hut staan en ging behoorlijk te keer. De afstand was maar +/- 20 meter. We waren zo dicht bij dat hij zelfs z'n tanden ontblootte. Gelukkig hield de hond zich aan de regels en wij ook. Hij bleef achter de onzichtbare grens dat ieder dier handhaaft. Ondanks dat we heel dichtbij waren. Maarten schrok ontzettend en vroeg: wat moet ik nu doen! Ik zei: draai je rustig om en dan lopen we rustig dezelfde weg terug als we gekomen zijn. De hond liep parallel met ons mee. Hij bleef tussen ons en de hut. Ik ging met een wijde boog om de herdershut heen. Maarten toch weer wat dichter bij de hut en daar was de hond weer, maar hij hield zich nog steeds aan de regels en bleef achter de onzichtbare lijn. Maarten besloot toen toch maar wat verder weg te gaan en de hond ging terug naar de hut en hield ons van daar uit in de gaten. Iedere dag in de Gran Sasso zagen we kudden en honden en beleefden we wel wat.

Op één van de dagen hebben we het Observatorium en de Botanische Tuin bezocht. Na dat bezoek zijn we langs de kant van de weg gestopt om te eten. We zaten precies op een plek met uitzicht op een vallei. Daar liep een kudde en die hebben we een uur lang kunnen volgen. Met de verrekijker natuurlijk. We hadden dus een goede plek uitgekozen om te zitten. De herder liep met z'n drijvertje/hoedertje een eind achter de kudde.

De Maremma's liepen rondom de kudde. In de vallei lag een kleine waterpartij. De schapen liepen er omheen; alle vier de honden doken er allemaal in. Op dat moment is de herder in de schaduw gaan zitten om te eten.

Je kon nu ook weer zien en dat zag je bij alle kudden met bewakers en hoeders/drijvers, dat de bewakers helemaal zelfstandig werken en de hoeders/drijvers in de buurt van de herder blijven en alleen op zijn commando werken. Dus heb ik toch nog een kudde kunnen volgen ook al was het maar een uur en op afstand.

Toen ik in 1977 mijn eerste Maremma bij Franca Simondetti haalde zei ze: Maremma's houden niet van water! Nou, de hond die ik van haar meenam hield heel erg van zwemmen en ging met grote regelmaat het water in en dan lekker door de aarde rollen en dan had ik een zwarte Maremma. De honden bij deze kudde hielden schijn­baar ook van water. Eén van de honden van Anneke Jansen is helemaal knetter van water. Dus hoe Franca daar toen bij kwam weet ik niet.

De Maremma kan vanuit stand op volle snelheid naar de vijand rennen. Dit heb ik wel eens in huis waargenomen maar nog nooit in het veld. Deze keer heb ik dat met eigen ogen kunnen zien.

Eén van de stallen in onze omgeving had een grote verscheidenheid aan dieren. Runderen, koudbloed paarden, ezels, geiten, schapen en honden. Runderen, paarden en ezels liepen vrij rond. Deze dieren kunnen zich goed verdedigen tegenover aanvallers. Maar de schapen gingen onder begeleiding van herders en honden de vlakte op. De kudde was zo groot dat ze werden opgedeeld in 2 kudden. Bij de ene kudde liep een hond bij die zo fel was dat hij zelfs auto's aanviel. Dit zie je niet zo vaak. De meeste honden die wel eens langs de weg lopen zijn gewend aan mensen en allerlei voertuigen. Dus als je maar niet richting kudde loopt gebeurt er niets.

De 2 kudden gingen allebei een andere richting uit. We waren de kudde gepasseerd met de felle jongen en reden richting andere kudde. Daar stopten we even om te kijken en foto's te maken. Op een gegeven moment hoorden we een hond tekeer gaan bij de kudde die we waren gepasseerd. Eén van de honden van de kudde waar we bij stonden reageerde daarop door vanuit stilstand in volle snelheid richting geblaf te rennen. Het was net of er een pijl werd afgeschoten. Dit is de snelheid en wendbaarheid waar ze het in de standaard over hebben.

Zaterdag 4 augustus 2002 zou er in Castel del Monte een clubmatch gehouden worden van de afdeling Abruzzo­-Molise-Marche. We waren er ondertussen wel achtergekomen dat het in het plaatsje zelf moest zijn. Zaterdagmorgen vroeg richting Castel del Monte uitgaande dat het om 10.00 uur zou beginnen. In Castel del Monte de auto neergezet en gaan zoeken. We zagen een aantal mannen bij een aanplakbiljet staan te praten en wij er naar toe. Daar stond een heel programma op van een aantal dagen waaronder de tentoonstelling. Met handen en voeten vragen aan de mannen waar de clubmatch wordt gehouden. Het ligt een aantal kilometers buiten Castel del Monte op het terrein van een schapenfokkerij. Dus op zoek naar de schapenfokkerij. We hebben het uiteindelijk gevonden; alleen bij het terrein hing een heel klein bordje met de afkorting CPMA. Vanaf de weg was het nog een aantal kilometers voordat we iets zagen w op witte honden leek.

De auto neergezet en met mijn lidmaatschapskaart in de hand naar het tafeltje waar de deelnemers hun spullen konden halen. Er was niemand in de buurt die Engels sprak. Er moest gezocht worden naar iemand die wat Engels sprak. Uiteindelijk kreeg ik wat boekjes en lunchbonnen. Er kwam op een gegeven moment een jongen naar me toe die Engels sprak en me van alles vertelde over de gang van zaken op een Italiaanse tentoonstelling en me voorstelde aan de voorzitter van de vereniging. Het heeft even geduurd voordat ik in de gaten had hoe het in z'n werk ging. Er was gezegd dat ze in 2 ringen zouden keuren; 1 ring voor de teven en 1 ring voor de reuen. Dat is maar met 1 klasse gebeurd; daarna zijn ze overgegaan op een andere manier van keuren. Van een klasse werden eerst de reuen gekeurd en dan van dezelfde klasse de teven. Daarnaast waren er de LIR honden. Dit zijn honden met een stamboom waar geen 4 generaties van bekend zijn. Ze worden hier gekeurd en als ze worden goedgekeurd worden ze helemaal opgemeten. Van het hoofd tot aan de staart. Dat gebeurde eerst in de ring waar ze aan het keuren waren. Dat werd een rommelig zootje. Dus dat moest op een gegeven moment buiten de ring gebeuren. Je zag hier mensen die een T–shirt aan hadden met als opdruk Mastino Abruzzese. Dus ook hier weer de Mastino. Ik hoop dat de club sterk genoeg is om deze mensen te weren omdat de Maremma geen Mastino is, maar een herder en dat was deze reis weer heel goed te zien.

Dat de Italianen heetgebakerd zijn was deze dag ook te zien. Het gebeurde namelijk vlak voor onze neus. Eén van de LIR honden had een Mastino hoofd. De hond werd niet goedgekeurd voor een LOI stamboom. De eigenaar van de hond was vreselijk kwaad. Hij ging vreselijk tekeer tegen iedereen die in de buurt stond. Hij was het er niet mee eens. Hij bond de hond vast aan het hek vlakbij ons. Het was bloedheet. Wij zaten in de schaduw onder een klein boompje. De hond stond zo vast aan het hek, dat hij net niet bij de schaduwplek kon. De hond had het heel erg warm en ik dacht: straks strijkt de hond de zeilen van de hitte­. Dat gebeurde gelukkig niet. De eigenaar had totaal geen aandacht meer voor de hond. Hij zag waarschijnlijk al z'n geld in het water vallen, omdat de hond niet was goedgekeurd. Hij ging naar de 2 mannen toe die de goedgekeurde honden aan het opmeten waren en vroeg of ze de hond wilden opmeten. Er werden boeken en een rekenmachientje bijgehaald. Maar de keurmeester had gelijk. De man bleef doorzeuren. Tijdens het eten ging hij weer naar de mensen toe die de honden hadden gemeten en weer met het rekenmachientje. Ongelofelijk maar het is waar. Er waren 57 honden aanwezig op de clubmatch. We werden ook nog aangesproken door iemand die op de Wereld Winner was geweest en waarvan z’n teef wereldkampioen was geworden. Ik heb deze man inderdaad gezien op de Wereld Winner met z'n honden. Na een rommelige lunch zijn we terug gereden naar het pension.

De dag na de tentoonstelling was het toppunt van de vakantie. Er was op maandag 5 augustus een schapenkudden keuring van kudden uit de omgeving van Castel del Monte met hun honden. Dit gebeuren zou plaatsvinden op de vlakte voor ons pension. Dus dat was super natuurlijk­

Maandagochtend vroeg richting schapen. Ik had 's morgens vroeg al vanuit m'n kamerraam verschillende kudden zien komen. Er was ook nog een markt waar we langs moesten. En toen de vallei in en daar stonden ongeveer 30 kudden schapen. Het waren 6 Italiaanse schapenrassen 2 vleesrassen en 4 melkrassen. Het was een fantastisch gezicht. De kudden stonden in kralen met daarbij hun honden. Bij sommige kudden stonden ook wat geiten. Wat ook leuk was dat van ieder schapenras ook rammen aanwezig waren.

Honden die niks met mensen te maken wilden hebben, lagen op afstand van het hele gebeuren te wachten. Er lagen en liepen heel veel honden overal tussendoor. De honden in de kralen; dat was het mooiste van alles. Het was behoorlijk warm. De schapen en honden hadden het warm. Als schapen het warm hebben staan ze vaak met hun kop naar beneden allemaal in dezelfde richting. Dat was nu ook het geval de meeste schapen stonden allemaal met hun koppen dezelfde richting uit. De honden lagen onder (in allerlei standen) of stonden tussen de schapen. Er waren honden die op precies dezelfde manier stonden als de schapen en dan moest je goed kijken wat de hond of het schaap was.

Ik heb veel foto's van al die standen gemaakt. Er was van alles te zien. Het was zo ontzettend leuk om tussen de kudden en honden te lopen. Bij één van de kudden lagen 4 pups die te koop waren. Op een gegeven moment zag Maarten een ooi tussen de kralen staan met een lam. Wat bleek nu er lagen 2 pasgeboren lammeren. De één lag nog en de andere probeerde te staan en te drinken. De moederkoek lag nog op het gras. We waren net te laat anders hadden we ze geboren zien worden. Er waren natuurlijk niet alleen Maremma's. Verschillende kudden hadden ook hun hoeders/drijvers meegenomen. De meeste van deze honden lagen ook in de kralen.

Er was een tent met daarin kleine kralen met een koppel schapen (ooien + ram) erin en informatie over het betreffende ras. Informatie over voeding. Verschillende organisaties die actief zijn in het nationale park Gran Sasso; waaronder de Italiaanse Maremma Club. Zij waren aanwezig met een hele leuke stand. Veel oud materiaal en ook verschillende mooie boeken over de Gran Sasso met veel fotomateriaal van de schapen met de honden. Jammer genoeg kon ik geen informatie krijgen over de boeken die gaven ze niet.

Er was ook traditionele koraalmuziek en er werd ook nog een mis opgedragen; maar daar had niet iedereen belangstelling voor.

En toen was de keuring afgelopen en moesten de kudden weer uit de kralen. Dat was een hele toestand. De schapen hadden alleen 's morgens onderweg naar de vallei gelopen en kunnen grazen. De rest van de tijd hadden ze alleen maar in de kralen gestaan. Als de schapen in de gaten kregen dat ze eruit mochten gingen ze in een kring lopen. En als de kraal open ging vlogen de schapen eruit. De herders en andere mannen moesten dan hard rennen om het voorste schaap in de goede richting te drijven. De kudde volgde namelijk het voorste schaap en als dat schaap de verkeerde richting uitliep had je de poppen aan het dansen. Dus dat was iedere keer weer sprinten voor de mannen. De witte liepen meestal voorop. De hoeders/drijvers deden niets om de kudde in de goede richting te sturen. De oorzaak hiervan was volgens mij: vreemde omgeving, heel veel mensen, andere kudden en honden en ze kregen ook geen commando's van hun herder. Die hadden het veel te druk om hun schapen in de goede richting te krijgen. Ik stond op een helling en had overzicht over het hele gebeuren van de vertrekkende kudden. Een heel mooi gezicht. De Engels sprekende jongen van de tentoonstelling kwamen we deze dag ook tegen en hij stelde mij voor aan de secretaris van de Italiaanse Maremma Club met z'n vrouw.

De werkende Maremma een hele andere hond dan de showhond. De fokkers van de showhonden proberen een eenheid te krijgen. Wat niet goed lukt, omdat de Maremma nog een werkende hond is en regelmatig honden van de herders nodig zijn. De herders willen alleen maar een goed werkende hond die hun schapen beschermd. Er is dus ook geen eenheid qua uiterlijk bij de werkende Maremma. De enige eenheid die ze hebben zijn:

• de witte kleur;
• het karakter natuurlijk;
• de snelheid en wendbaarheid;
• z’n trouw aan de kudde/huisgezin (dus moeilijk herplaatsbaar).

Qua uiterlijk zie je zulke verschillende honden bij de kudden. Grote en kleine honden, lange slanke honden, verschillende soorten vachten. De ruwhaar heb ik ook weer gezien; wel minder dan in 1985.

En natuurlijk allemaal de oren eraf. Wat wel opviel was dat er meer reuen bij de kudden liepen. Waarschijnlijk in verband met de nesten die de teven in deze tijd krijgen. De meeste teven die we zagen hadden een nest gehad. Hangbuik, grote tepels, uiers, heel mager. Alle energie ging naar de puppies.

Ik heb ook honden gezien die de voorgeschreven schuin staande spleetogen hadden. Dit komt tegenwoordig bijna niet meer voor. In het verleden was dit normaal.

Nog iets over het karakter. Op de schapenkeuring lagen een aantal honden in een aanhanger. Deze honden waren waarschijnlijk niet benaderbaar. Eén van de honden werd met een lange buis met een haak vastgepakt aan z'n halsketting en opgetild uit de aanhanger. Toen moest hij worden opgetild om in de kraal bij de kudde te worden gezet. Een andere man moest met een stok de buis met de haak proberen los te krijgen. Iets dergelijks was ook te zien in 1985 op de clubmatch in Abruzzo. De keurmeester moest op een vrachtwagen een aantal honden keuren. Hij deed dat met de handen in de zak. De honden willen eigenlijk niet weg van hun kudde en zijn dan niet hanteerbaar.

Nog een leuk voorval op die dag. De kudden waren allemaal weer op weg naar hun stal. De rammen werden meestal met een kleine wagen teruggebracht. 2 mannen waren bezig met het vangen van een Maremma reu. Ze kregen de hond niet te pakken, want hij had heel veel belangstelling voor een jong teefje. Ze was waarschijnlijk loops. Ze probeerden het op allerlei manieren. Op een gegeven moment hebben ze het maar opgegeven.

Nou jullie zien wel dat dit een perfect reisje was. Weer wat ervaringen rijker.

Sonja Bavelaar